تأملی بر طرح قانون تصفیه کارمندان دولت (1329-1328ش)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته مقطع دکتری تاریخ دانشگاه امام خمینی

2 دانشگاه تهران

10.30465/hcs.2022.41125.2612

چکیده

از دورۀ رضاشاه در نظام اداری ایران تغییراتی به‌وجود آمد و دیوانسالاری در مقایسه با دورۀ قاجار، به‌رغم تداوم برخی از نواقص و کاستی‌ها، تغییرات رو به رشدی را تجربه کرد؛ اما تحولات شهریور 1320 و بی‌سامانی نظام اداری، نشان از ناکارآمدی و عدم تحول بنیادین دیوانسالاری داشت. در این دهه پر فراز و فرود، تشکیلات اداری دچار بی‌نظمی گردید و این موضوع تا سال‌های بعد تداوم یافت. در پایان این دهه اقدماتی برای اصلاح و نظارت بر نظام اداری انجام شد؛ ازجمله قانون تصفیه کارمندان دولت در کابینه‌های ساعد، منصور و رزم‌آرا که بررسی ابعاد و ماهیت آن، مسئلۀ مقاله حاضر است. این نوشتار با روش توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، اسناد و روزنامه‌ها، درصدد پاسخ به این پرسش است که علل و روند و ماهیت تصویب قانون تصفیه کارمندان دولت چه بود؟ یافته‌ها نشان می-دهد با تصویب و اجرای این قانون به عنوان نخستین تلاش دوره پهلوی دوم برای نظارت بر عملکرد کارمندان، کمیسیون پاکسازی به بررسی وضعیت کارکنان ارشد وزارتخانه‌ها و ادارات مهم پرداخت و بعد از یک سال، تنها پرونده 900 نفر از 150000 پرسنل دستگاه‌های دولتی را بررسی کرد و در شرایطی که مشمولین این قانون از رجال صاحب نفوذ بودند، رزم‌آرا همچون کابینه‌های سابق نخواست و یا نتوانست این قانون را درباره آنها اعمال کند و در نتیجه فساد و ناکارآمدی نظام اداری تداوم یافته و کاستی‌ها همچنان باقی ماند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

فسادستیزی ناکام؛ تأملی بر طرح قانون تصفیه کارمندان دولت (1329-1328ش)

نویسندگان [English]

  • masoud adinehvand 1
  • hasan zandiyehh 2
1 Imam Khomeini International University of Qazvin
2 Tehran Province
چکیده [English]

از دورۀ رضاشاه در نظام اداری ایران تغییراتی به‌وجود آمد و دیوانسالاری در مقایسه با دورۀ قاجار، به‌رغم تداوم برخی از نواقص و کاستی‌ها، تغییرات رو به رشدی را تجربه کرد؛ اما تحولات شهریور 1320 و بی‌سامانی نظام اداری، نشان از ناکارآمدی و عدم تحول بنیادین دیوانسالاری داشت. در این دهه پر فراز و فرود، تشکیلات اداری دچار بی‌نظمی گردید و این موضوع تا سال‌های بعد تداوم یافت. در پایان این دهه اقدماتی برای اصلاح و نظارت بر نظام اداری انجام شد؛ ازجمله قانون تصفیه کارمندان دولت در کابینه‌های ساعد، منصور و رزم‌آرا که بررسی ابعاد و ماهیت آن، مسئلۀ مقاله حاضر است. این نوشتار با روش توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، اسناد و روزنامه‌ها، درصدد پاسخ به این پرسش است که علل و روند و ماهیت تصویب قانون تصفیه کارمندان دولت چه بود؟ یافته‌ها نشان می-دهد با تصویب و اجرای این قانون به عنوان نخستین تلاش دوره پهلوی دوم برای نظارت بر عملکرد کارمندان، کمیسیون پاکسازی به بررسی وضعیت کارکنان ارشد وزارتخانه‌ها و ادارات مهم پرداخت و بعد از یک سال، تنها پرونده 900 نفر از 150000 پرسنل دستگاه‌های دولتی را بررسی کرد و در شرایطی که مشمولین این قانون از رجال صاحب نفوذ بودند، رزم‌آرا همچون کابینه‌های سابق نخواست و یا نتوانست این قانون را درباره آنها اعمال کند و در نتیجه فساد و ناکارآمدی نظام اداری تداوم یافته و کاستی‌ها همچنان باقی ماند.

کلیدواژه‌ها [English]

  • نظام اداری
  • فساد
  • تصفیه کارمندان دولت
  • ساعد
  • منصور
  • رزم‌آرا