2021-08-01T18:46:03Z
https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=44
جستارهای تاریخی
2251-7766
2251-7766
1390
2
1
بررسی مسائل اقتصاد سنتی در سیستان و بلوچستاندورة قاجار
میرحواس
احمدزاده
بررسی مسائل تاریخی و بومی سیستان، یعنی بخشی از جغرافیای تاریخی و فرهنگی و سیاسی و اقتصادی ایران بهویژه در تاریخ دوران معاصر حائز کمال اهمیت است؛ محوریت این مقاله بر نظریهای استوار است که عامل اقتصادی و به تعبیر دقیقتر، مناسبات تولیدی جامعه را علت اصلی شکلنگرفتن مناسبات جدید اقتصادی و توسعهنیافتگی در ایران میداند. براساس نظریة شیوة تولید آسیایی، مناسبات سیاسی و اجتماعی جامعه عامل مهم توسعه یا توسعهنیافتگی است. این مقاله تغییرات ناشی از فشارهای اکولوژیک و تأثیر متقابل تحولات جغرافیایی و آثار آن همچون مهاجرت و ... را در تحولات تاریخ اقتصادی سیستان میپذیرد و عامل جغرافیایی را عنصری مؤثر در توسعه یا عقبماندگی و مسئلهای خارج از کنترل انسان میداند. اما مسائل اقتصاد سنتی سیستان علاوهبر علل اقلیمی و طبیعی، متأثر از بیتوجهی دولتها و حکمرانان و استفادهنکردن از ظرفیت موجود و کاربردینبودن علوم موجود هم بودهاست. در دورة قاجار، عوامل و مسائل داخلی باعث شده است تا از استعدادهای ذاتی این سرزمین پراهمیت بهره گرفته نشود. مقالة حاضر، قطع رابطة تولید و علم را، که مسئلة اساسی اقتصاد سنتی ایران و بهویژه سیستان در دورة قاجار است، تحلیل و ارزیابی کرده است.
اقتصاد سنتی
اقتصاد سیاسی
سیستان و بلوچستان
تاریخ قاجار
شیوة تولید
2011
09
22
1
13
https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_167_f2c4aacdbcb6353d76d222cfad7cb024.pdf
جستارهای تاریخی
2251-7766
2251-7766
1390
2
1
بررسی تحلیلی ساختار قدرت سیاسی ـ اجتماعی در ایل بختیاری از قاجاریه تا انقلاب اسلامی
فریدون
الهیاری
علیاصغر
فروغی ابری
عزتالله
عبداللهی نوروزی
ایل بختیاری یکی از ایلهای مهم و مقتدر جنوب ایران بوده است که در طول تاریخ خود، فراز و فرود بسیاری داشته و نقش بسزایی در تاریخ ایران و تحولات این کشور ایفا کرده است. ساختار اجتماعی ـ سیاسی بختیاریها از الگوی خاصی پیروی و در طول تاریخ تغییر کرده است. قدرت در بختیاری، برخلاف جوامع عشایری دیگر، از سطوح و لایههای گوناگونی تشکیل شده بود. ساختار تیرهای بختیاری، که از کوچکترین جزء یعنی خانواده یا بّهون (سیاه چادر) تا بزرگترین آن یعنی شاخه (لنگ) را دربرمیگرفت، خودبهخود باعث تفرق و پراکندگی قدرت میشد. هنگامی که همة این اجزا با یکدیگر متحد و یکپارچه میشدند، ایل یا اتحادیة ایلی را تشکیل میدادند.
در گذشته خانها در رأس ساختار سیاسی و کلانتران و کدخدایان و ریشسفیدان بهترتیب بعد از آنها قرار داشتند، اما با قدرتگرفتن دولت مرکزی و گسترش پاسگاههای نظامی بهتدریج از قدرت خانها کاسته و ساختار سیاسی بختیاریها تغییر کرد، بهطوری که امروز خانها در ساختار قدرت بختیاریها جایگاهی ندارند.
اینکه ساختار قدرت سیاسی و اجتماعی در گذشتة جامعة بختیاری چگونه بوده و در طول زمان چه تغییراتی داشته و عوامل این تغییرات چه بوده مسائلی است که در این مقاله بررسی میشود؛ و هدف از این پژوهش «بررسی تحلیلی ساختار قدرت در ایل بختیاری»، از قاجاریه تا انقلاب اسلامی، است. مقالة حاضر با روشی توصیفی و تحلیلی بر پایة منابع کتابخانهای در صدد پاسخگویی به این مسائل است و پس از ارزیابی دادههای تاریخی و تجزیه و تحلیل آنها، به سازماندهی و استنتاج آن پرداخته است.
ساختار قدرت
ایل بختیاری
طبقات
خانها
قاجاریه
2011
09
22
15
50
https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_168_ef146a19011645adbfbc665a45ed8b02.pdf
جستارهای تاریخی
2251-7766
2251-7766
1390
2
1
نگرشی بر نقش صنیعالدوله در نوسازی صنایع و استقرار نظام پارلمانی
علیاکبر
تشکری
علیاصغر
چاهیان
در عصر ناصری، گسترش روابط با غرب نهتنها راهی برای ورود افکار و فنّاوریهای تازه به ایران گشود، که فرایند چالشهای سیاسی ـ اقتصادی این دوره در انقلاب مشروطه نمود یافت. در این میان، گذشته از تلاش روشنفکران غیرحکومتی در اصلاح ساختار سیاسی، در طیف حکومتی نیز ضرورت اصلاحات دلمشغولی گروهی از دولتمردان بهشمار میرفت. بر این اساس، نقش مرتضیقلی خان صنیعالدوله از دو رویکرد اهمیت داشت: وجاهت فرهنگی - سیاسی خاندان هدایت و از دیگر سو آشنایی با ساختارهای جدید غرب در عرصههای صنعتی و فکری. از اینرو، چنانچه در عصر ناصری و تا پیش از وقایع مشروطیت، صنیعالدوله به بازسازی صنایع یا نمودی از اصلاحات توجه کرد، در حوادث آتی نیز با همیاری طیف اعتدالی مجلس، نقش شایان توجهی در استقرار نظام پارلمانی داشت.
دورة قاجار
خاندان هدایت
صنیعالدوله
صنعت
مشروطیت
نظام پارلمانی
2011
09
22
51
75
https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_169_0c2c2eff5d3321f3c44dc0ea0a120d8d.pdf
جستارهای تاریخی
2251-7766
2251-7766
1390
2
1
اندیشمند ایرانی حمیدالدین کرمانی و مدیریت بحران دربار فاطمیان
فاطمه
جاناحمدی
بحرانهای سیاسی و فرهنگی پیشآمده در قاهره همزمان با دورة پرتحول خلافت الحاکم بامرالله فاطمی (د 386 - 411 ق) زمینههای فراخوان پایور ایرانی حمیدالدین کرمانی (411 ق) حجت جزیرة عراق و ایران1 را به مصر فراهم آورد. حضور فعال او که نمایندة مکتب ایرانی در دربار فاطمیان بود، موجب شد تا از لطمات فکری ناشی از بروز جریانهای غالیگرایانه و افراطی چون دروزیان و یا تبلیغات مستمر عباسیان برضد ایشان بهشدت کاسته شود. آنچه مقرر است در این بررسی بدان پرداخته شود، پاسخ به این پرسشهای اساسی است که علت بحرانهای درونفرقهای اسماعیلیه در عصر حمیدالدین چه بود که منجر به حضور او در قاهره شد؟ شیوهها و راهکارهای کرمانی برای مواجهه و مهار و مدیریت بحران قاهره چه بود؟ و اینکه چرا در میان بیشمار دعات اسماعیلی، حمیدالدین برای مبارزة عملی و علمی با بحران اسماعیلیه به دربار فاطمیان راه یافت؟ مطابق بررسیهای بهعملآمده نتیجة تلاشهای مستمر این اندیشمند ایرانی رفع بحرانهای عصر الحاکم بامرالله و پیشگیری از اضمحلال زودهنگام دولت فاطمیان و ارائة طرحی نو در تبیین مراتب امامت و دعوت اسماعیلیه بود. نظر بهعنوان مقاله و حیطة مطالعاتی آن نخست سؤال آخر پاسخ داده شد و سپس با روش توصیفی ـ تحلیلی مبتنی بر دادهها و آثار و مکتوبات تاریخی و کلامی اسماعیلیه و بهویژه آثار حمیدالدین فرضیات تحقیق بررسی شد.
حمیدالدین کرمانی
ایران
مصر
فاطمیان
عباسیان اسماعیلیه
الحاکم بامرالله
2011
09
22
77
98
https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_170_dc42ebd1545fea2bb6e6ae8d32a94900.pdf
جستارهای تاریخی
2251-7766
2251-7766
1390
2
1
تدابیر روحانیان زردشتی برای مقابله با تغییر دین بهدینان
(از سقوط شاهنشاهی ساسانی تا پایان سدۀ چهارم هجری)
روزبه
زرینکوب
علی
یزدانیراد
پژوهش حاضر با تکیه بر اسناد و متون تاریخی؛ بهویژه متون زردشتی که عمدتاً در سدة سوم و چهارم هجری تدوین شده و صبغة دینی دارند، به بررسی تدابیری میپردازد که روحانیت زردشتی پس از سقوط شاهنشاهی ساسانی، برای حفظ و بقای جامعة زردشتی و ممانعت از تغییرِ دین روزافزون بهدینان اندیشیدند. این تدابیر را، که مبتنی بر سنتهای کهن بودند، میتوان به چهار دستة اصلی تقسیم کرد:
الف) مجازات و فشارهای اقتصادی؛
ب) مشوقهای اقتصادی؛
ج) انزوای خودخواسته؛
د) ترویج ادبیات نجاتبخشی.
هیچیک از این تدابیر مانع از گروش روزافزون زردشتیان به اسلام نشد؛ ضمن اینکه گاه این تدابیر نتیجة معکوس داشت و عملاً منجر به تشدید فشارهای وارده بر بهدینان شد، بهویژه هنگامی که اسلام در ایران کاملاً تثبیت شد و زردشتیان در اقلیت قرار گرفتند، و سرعت گروش بهدینان به اسلام افزایش یافت. ادبیات نجاتبخشی، که برآمده از شرایط دشوار زردشتیان در روزگاری بود بهصورت اقلیتی کوچک در دل جامعة بزرگ اسلامی میزیستند، تنها عاملی بود که امید را در دل اندک زردشتیان باقیمانده روشن نگاه میداشت و ایشان را به پایداری بر بهدینی ترغیب میکرد.
اسلام
بهدینان
روحانیان زردشتی
انزوا
پاک و نجس
پیشگویی
نجاتبخشی
2011
09
22
99
126
https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_171_525d13511b4382fd2c84ae6d247542ff.pdf
جستارهای تاریخی
2251-7766
2251-7766
1390
2
1
روح نامرئی شعر فارسی؛
تأثیر عاملهای سیاسی و اجتماعی عصر پهلوی بر فراز و فرود
رمانتیسم فارسی
حسن
زندیه
محسن
اسماعیلی
با آنکه برخی بر این اعتقادند که میان ادبیات و مبانی زیباییشناسی با مسائل اجتماعی مقارنة ضروری وجود ندارد و آثار ادبی بسیاری را میتوان یافت که با امور اجتماعی مناسبت چندانی ندارند یا بهکلی با آن بیارتباطاند، یکی از مسائل مورد توجه ناقدان ادبی و جامعهشناسان، پیوند معنیدار ادبیات و در کل مبانی زیباییشناسی با امور اجتماعی است. از آنجا که در ادبیات، زبان وسیلة بیان است و به قول ارسطو، بهنوعی زندگی را به نمایش میگذارد، یک واقعیت اجتماعی و به عبارت دقیقتر یک نهاد اجتماعی است. نهادی که علت وجودی و هدفهای خاص خود را دنبال میکند. در میان مکاتب جدید ادبی، ظهور مکتب رمانتیسم پیوند همهجانبهای با تحولات سیاسی، اجتماعی و تاریخی قرن هجدهم و آغاز قرن نوزدهم کشورهای اروپایی دارد. همزمان با تحولات جهانی، این مکتب در تمامی کشورها، از جمله ایران، طرفدارانی یافت و در عصر پهلوی، بهویژه در دهههای 20 و 30 به گرایش غالب ادبی تبدیل شد. سالهای پایانی دهة 30 و آغازین دهة 40، روزگار افول رمانتیسم فارسی است. با اذعان به تأثیر متقابل ادبیات و جامعه در یکدیگر، در این پژوهش تأثیر عوامل اجتماعی و سیاسی عصر پهلوی در فراز و فرود گرایش ادبی مذکور نقد و تحلیل میشود.
رمانتیسم اجتماعی
رمانتیسم اعتزالی
رمانتیسم منفی
تمدن صنعتی
عصر پهلوی
2011
09
22
127
155
https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_172_a3aec81dd87bdb5451d90dd340636e88.pdf
جستارهای تاریخی
2251-7766
2251-7766
1390
2
1
اقوام هندوایرانی و سرزمین ایرانویج
مینا
صفا
باستانشناسان و تاریخدانان به دنبال زبانشناسان سالها در تشخیص قومیت «هندواروپایی» و موطن اولیۀ آنها به جستوجو و مطالعه در آثار بهجا مانده از این مردم پرداختند. در این مطالعات فرهنگهایی همچون «آندرونوو» (Andronovo) و «جیحون» در استپها و واحههای آسیای مرکزی به اقوام «هندوایرانی» شناخته شدند که احتمالاً در اواخر هزارۀ چهارم را اوایل هزارة سوم قبل از میلاد، در استپهای آسیای مرکزی از اقوام هندواروپایی جدا شدند و بهسمت نواحی آسیای مرکزی جنوبی و افغانستان حرکت کردند. این اقوام پس از سکونت در منطقهای که بر حسب سنت و روایت اوستا و ریگودا (متون باستانی اقوام هندوایرانی) به نام اَریانم وَئِجَه (Airyanəm vaējō) شهرت دارد، در حدود اواخر هزارۀ دوم و اوایل هزارۀ اول پم همزمان با عصر «برنز متأخر» (Late Bronze age) از یکدیگر جدا شدند و در مسیرهای جداگانهای وارد سرزمین هند و فلات ایران شدند. بر این اساس، در پژوهش حاضر تلاش بر این است که از طریق بررسی در یافتههای باستانشناختی و مقایسة آنها با متن اوستا و به میزان کمتری با متن ریگودا مکان تقریبی اَریانم وَئِجَه را تعیین کنیم.
اقوام هندوایرانی
فرهنگ آندرونو
استپهای آسیای مرکزی
افغانستان
اوستا
ایرانویج
2011
09
22
157
176
https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_173_8c794cd02bd7b95d5955764da1669c9a.pdf