2021-05-09T07:45:00Z
http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=219
Historical Studies
2251-7766
2251-7766
1392
4
2
آداب معاشرت و همنشینی در ایران باستان
میثم
اسدی
حسین
مفتخری
مصطفی
پیرمرادیان
ایرانیان باستان به آداب معاشرت و همنشینی اهمیت ویژهای میدادهاند. احترام به پادشاه، بزرگان، پدر و مادر و همچنین ادب سخنگفتن، غذاخوردن، هدیهدادن، رازداری، راستگویی و... از جملۀ اموری است که ایرانیان به هنگام تعامل با یکدیگر رعایت میکردند. ما این بحث را از دو طریقِ ارتباط با پادشاه و تعامل مردم با همدیگر، از زمان مادها تا پایان حکومت ساسانیان، در این تحقیق بررسی کردهایم. بنابراین، جستار حاضر در پی آن است که با روش تحلیلی ـ توصیفی به بررسی چگونگی آداب معاشرت و همنشینی در ایران باستان بپردازد. بهنظرمیرسد رعایت آداب معاشرت و همنشینی نسبت به پادشاه در این دورۀ زمانی، به مرور دارای سازوبرگ و تجملات بیشتر شده و از شاه شخصیتی جداگانه نسبت به دیگران ساختهاست. اما، رعایت همین امر در بین مردم، بیشتر مبنا و اساسی اخلاقی داشته و تقریباً در همین مسیر تا پایان به حیات خود ادامهدادهاست.
etiquette
companionship
Ancient Persia
king
people
2014
03
06
1
18
http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_968_d8573bc3033333d123251ad13d333a76.pdf
Historical Studies
2251-7766
2251-7766
1392
4
2
کرمانشاه و سوءتفاهمی تاریخی
ابراهیم
رحیمی زنگنه
خلیل
کهریزی
ایوب
حسینی
امروزه، ریشهشناسی عامیانه یکی از مصادیق فرهنگ توده است که از دیرباز در بین ایرانیان رواج داشتهاست. این نوع از ریشهشناسی در مورد نام شهرها و روستاها نیز نمونههای بسیاری دارد. یکی از شهرهای ایران که نام آن از قرنها پیش به صورت عامیانه و غیرعلمی و بدون توجه به ریختهای قدیمیترِ آن ریشهشناسی شدهاست، شهری است که امروزه کرمانشاه نامیدهمیشود. در برخی از کتابهای تاریخی به دلیل شباهتی ظاهری که بین نام این شهر و لقب بهرام چهارم، پادشاه ساسانی ملقب به کرمانشاه، وجود داشته، این افسانه ساختهشدهاست که بهرام چهارم بانی کرمانشاه بوده و پس از بنای شهر نام خود را بر آن نهادهاست. این افسانه که حاصل یک سوءتفاهم تاریخی است، در تعدادی از کتابهای تاریخی راهیافتهاست و امروزه در بین بسیاری از مردم به عنوان اصلی پذیرفتهشده و علمی تلقی میشود.
در این مقاله، با استفاده از کتابهای تاریخی و جغرافیای تاریخی، صورتهای گوناگون نامِ شهرِ کرمانشاه را نشاندادهایم و سپس با استفاده از ریخت پهلوی این نام و پس از بررسی نظر کسانی که پیش از ما در مورد نام و معنای نامِ این شهر سخن گفتهاند و با توجه به ویژگیهای جغرافیایی و تاریخی و جایگاه فرهنگی و آیینی کرمانشاه در دوران گذشته و با درنظرگرفتن قاعدههای زبانی، با ریشهشناسی نامِ اصلیِ شهرِ کرمانشاه به این نتیجه رسیدهایم که معنای نام درست این شهر «سرزمین کوهستانی» یا «کوهجای» است.
etymological analysis
Kermanshah
Mountain
Bahram IV
History
Historical Geography
2014
03
06
19
33
http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_969_443284dbfda34b54beaff7c0acce7b93.pdf
Historical Studies
2251-7766
2251-7766
1392
4
2
ریشهیابی گفتمان پهلوی یکم در آرای متجددین عصر مشروطه
امیر
رضائیپناه
رجب
ایزدی
این نوشتار به دنبال نمایاندن ریشههای گفتمان رضاشاه، بهویژه در سالهای 1300 تا 1305، در اندیشۀ تجددگرایان عصر مشروطه است. از دید نویسندگان، غربگرایی، سکولاریسم، گرایش به دولت قوی و ناسیونالیسم برجستهترین بسترهای همسان میان گفتمان متجددین (از پیش از انقلاب تا رویکارآمدن پهلوی یکم) و گفتمان رضاشاه میباشد. اقدامات این متجددین زمینههای نخبگی و اجتماعی را برای پذیرش گفتمان پهلوی یکم فراهمآورد. گفتمانِ رضاشاه امری بیریشه و ناگهانی نبوده، بلکه دارای بسترهایی ژرف در پهنۀ اجتماعی و بهویژه نخبگی جامعۀ عصر مشروطه بودهاست. فروافتادن انقلاب مشروطه در دامان اقتدارگرایی و خودکامگی، دلایلی چند دارد که این نوشتار رسالتِ یافتن ریشههای اندیشگی آن را با استوارسازی دادههایش بر انگارههای تجددگرایان این عصر برعهده دارد. در این برداشت، گفتمان رضاشاه فرآوردۀ آمیزش گفتمان سلطنت مطلقۀ سنّتی ایران و اندیشۀ تجددگرای عصر مشروطه بوده که درپی دورهای از ناامنی و سرخوردگی، به گونهای مدرن اما اقتدارگرایانه نمود یافتهاست.
constitutional era
modernist discourse
Pahlavism
modernism
Reza Shah
2014
02
20
35
68
http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_970_c43e73cf8a49c8a54d9f8bc72173efa5.pdf
Historical Studies
2251-7766
2251-7766
1392
4
2
بازتاب اندیشۀ مشیّت الهی در تاریخنگاری عصر ایلخانی (با تأکید بر تاریخ جهانگشا و تاریخ وصّاف)
محبوبه
شرفی
این پژوهش میکوشد با شناخت دیدگاه دو تن از مورّخان عصر ایلخانی در موضوع اندیشۀ مشیّت الهی، بازتاب آن را در محتوا و روش تاریخنگاری آنان بازجوید. از این رو، برای تحقّق این هدف، پرسشهای زیر مطرح است:
از دیدگاه مورّخان یادشده، محرک تاریخ و راهبرندۀآن چیست؟ این تفکّر تحتتأثیر چه عواملی شکل گرفتهاست؟ دیدگاههای یادشده چه اثری در روش تاریخنگاری آنان داشتهاست؟
در پاسخ به این پرسشها، فرضیۀ زیر ارائهشدهاست:
اعتقادات عمیق شریعتمدارانۀ جوینی در مسئلۀ مشیّت الهی و شرایط نامطلوب سیاسی ـ اجتماعی حاکم بر زمانۀ وی، سبب نوعی نگاه مشیّتی از سوی او به تاریخ شدهاست؛ بدینجهت، او در روش تاریخنگاری خویش، بهرغم بهکارگیری دیدگاههای انتقادی (در برخی رویدادها) و گاه انصاف تاریخی، از اصل تعلیل و تحلیل بهرۀ چندانی نبرده است. در مقابل، دیدگاههای معرفتشناسانۀ وصاف دربارۀ مبانی علم تاریخ، آشنایی او با بسیاری از علوم، الگوپذیری از مورّخان و اندیشمندان بزرگ، تأثیرپذیری از اخوانالصفا و بهبود نسبی شرایط سیاسی ـ اجتماعی، سبب نوعی نگاه فرازمینی مطلق از سوی وی به تاریخ نشدهاست. بر این اساس، روش تاریخنگاری وی بیشتر بر دو اصل تعلیل و انتقاد بر پایۀ انصاف تاریخی استوار بوده و به روش تحلیلی نزدیک است.
: historiography
Ilkhanid
belief in divine will
Joveini
Wassaf
2014
02
20
69
91
http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_971_c17e80b07b52386913bdee01d57b84e7.pdf
Historical Studies
2251-7766
2251-7766
1392
4
2
ایران و اسلام؛ هویت ایرانی، میراث اسلامی
حسین
مفتخری
ایرانی کیست و وجوه مشخصۀ آن کدام است؟ عناصر و مؤلفههای اساسی فرهنگ و هویت ایرانی چیست؟ چرا بهرغم اینکه قلمرو ایرانی در طول تاریخ، سرزمین چندگانگی فرهنگها و تنوع و تحوّل مداوم آنها بود، یک جریان گستردۀ فرهنگی بر آن حاکم بوده و در عین کثرت ظاهری، وحدتی درونی موجب حفظ و بقای آن شده است؟ بیشک، اسلام، میراثی که از پیامبر گرامی بهجایماند، یکی از عناصر اصلی و سازندۀ هویت امروز ماست؛ به گونهای که وقتی از فرهنگ ایرانی ـ اسلامی سخن بهمیانمیآید، منظور آن نظام فرهنگی است که عناصر دیگر را نیز در خود میگنجاند، زیرا ملاک خودیبودن در این فرهنگ، انطباقپذیری آن با ارزشهای توحیدی یا دستکم عدممبانیت با آن است.
در مقالۀ حاضر، ضمن تشریح رابطۀ عنصر اسلامیت و ایرانیت از منظری تاریخی، چگونگیِ تکوین و تطوّر فرهنگ ایرانی، اسلامی، تثبیت و نهادینهشدن و سرانجام رکود و افول آن را مورد توجه قراردادهایم. نتایج حاصل از نوشتار حاضر نشاندهندۀ آن است که ایرانیان به عنوان حلقۀ واسط، در تفکیک اسلام از عرب و سازگاری اندیشههای ایرانی و اسلامی و ارتقا و اعتلای آن نقش مهمی ایفاکردند و گذشتۀ باستانی را با دین جدید پیوند زدند؛ به گونهای که آمیختگی فرهنگ اسلام و ایران به حدی است که حتی برای شناخت تحولات تاریخ ایران، شناخت اسلام لازم و ضروری است.
Iran
Islam
Culture
CIVILIZATION
identity
Islamic Civilization
2014
02
20
93
111
http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_972_b4bc5083eac6fafcc0c48a14f40652fa.pdf
Historical Studies
2251-7766
2251-7766
1392
4
2
بازتاب احیای فرهنگ و سنن عهد ساسانی در دو کتیبۀ عضدالدولۀ دیلمی در کاخ تچر تختجمشید
مصطفی
ندیم
یکی از مکانهای مهم در مجموعۀ تاریخی تختجمشید، کاخ تچر است. از دیدنیهای این کاخ، تعدادی کتیبه است که به پادشاهان، امیران و حاکمان معروف، از پیش از اسلام تا دورۀ قاجاریه تعلّقدارد. از جملۀ این کتیبهها، دو کتیبۀ عضدالدولۀ دیلمی است. عضدالدوله در یکی از کتیبههای خود به بیان واقعۀ حملۀ ابنماکان به اصفهان و لشکرکشی به اصفهان برای دفع او میپردازد و کتیبۀ دوم از خواندهشدن کتیبۀ ساسانی توسط دو دانشمند ایرانی به فرمان او خبر میدهد. در این مقاله، ضمن بررسی واقعۀ تاریخی، به نکاتی که میتوان از این دو کتیبه استنباط کرد، میپردازیم. پاسخ به این پرسش که چرا عضدالدوله در تختجمشید از خود کتیبهای به یادگار گذاشته است، ما را به یکی از سیاستهای مهم عضدالدوله یعنی احیای برخی از آداب و سنن ایران باستان، رهنمون میسازد. همچنین، از این کتیبهها میتوان به استفاده از خط و زبان پهلوی در آن دوره و همچنین تسامح مذهبی آلبویه بهویژه عضدالدوله پیبرد.
Azad ud-Doleh
Fana Khosrow
Ibn Makan
Persepolis
second Shahpur
Tachar
2014
02
20
113
131
http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_973_baba331071a890f82f84babae85a21c5.pdf
Historical Studies
2251-7766
2251-7766
1392
4
2
تأملی در تشیّع و تسنّن اصفهان (با تأکید بر مهاجرت ابنهلال ثقفی صاحب کتاب الغارات و المعرفۀ به اصفهان)
محمدرضا
هدایت پناه
تشیّع و تسنّن اصفهان مباحثهای است که شاید زیاد موردتوجه بوده و هست. البته، تسنّن این حوزه در منابع مورد تأکید قرارگرفتهاست؛ آن هم تسنّن افراطی. از جمله گزارشهای تاریخی که در این باره بسیار مورد توجه و استناد قرارگرفته، مهاجرت مورخ شهیر شیعی، ابنهلال ثقفی، مؤلف کتاب مشهور الغارات، است که برای تغییر افکار مردم این شهر از کوفه به اصفهان مهاجرت کرد و کتاب المعرفۀ خود را که در مناقب اهلبیت (ع) و مثالب دشمنان بود، در آنجا قرائتکرد و تا آخر عمر در همانجا ماند و از دنیا رفت. مقالۀ حاضر تأملی بر این موضوع دارد و نشانداده که آنچه در کوفه شایع بود، با آنچه واقعیت تفکر سیاسی ـ مذهبی حوزۀ اصفهان بوده است فاصله داشته، بلکه فضای مذهبی حاکم بر اصفهان عصر ثقفی، یعنی اواخر قرن سوم و نیمۀ اول قرن چهارم، با گرایش تشیّع و برعکس، شهرت تسنّن افراطی اصفهان بودهاست.
Ibn Hilāl Thaqafi
Al-Ma'rifah
The Sunnism of Isfahan
The Shi'ism of Isfahan
Virtues and Vices
2014
02
20
133
154
http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_974_ba29404c729f1d364156c68ce223d816.pdf