0 تجلی زمان و مکان اساطیری در جنبش‌های ایرانی سه قرن نخست هجری تجلی زمان و مکان اساطیری در جنبش‌های ایرانی سه قرن نخست هجری http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1994.html 0 جهان گستردة اساطیر شامل مفاهیم و موضوعات بسیاری است که هر یک بار معنایی ویژه‌ای دارد و همواره در طی زمان بخش‌هایی از زندگی بشر را در بر گرفته است. این مفاهیم جلوه‌ای از حقایق عالم ماوراء‌اند که به زندگی انسان در بین کائنات و عالم واقع الگویی خاص می‌بخشند. از این رو می‌توان اساطیر را از جمله عوامل مؤثر در کنش‌ها و رفتارهای فردی و اجتماعی انسان دانست که در تاریخ حیات بشر به ظهور رسیده و طرحی ویژه به زندگی‌اش داده است. در این راستا نقش اسطوره با شاخصه‌های مرتبط با آن در تاریخ و فرهنگ ما نیز درخور توجه است. از نمونه‌های حضور اساطیر در جامعة ایرانی باید از قرن‌های نخستین پس از سقوط شاهنشاهی ساسانیان و جنبش‌های ایرانیان علیه فاتحان مسلمان نام برد. در این دوران اسطوره با شاخصه‌ها و موضوع‌های گوناگونی در بین مردم متجلی شد که از بین آن‌ها می‌توان به زمان و مکان اساطیری اشاره کرد. ایرانیان در تلاش برای نبرد علیه اعراب به سوی برداشت‌های اساطیری گام برداشتند و فعالیت‌های سیاسی ـ عقیدتی خود را با اساسی از زمان‌ها و مکان‌های اسطوره‌ای پیش بردند. زمان و مکان اسطوره‌ای نماد تداوم و باورهای مردمی در ساحت زمان و مکان تاریخی است و به گونه‌ای نزدیکی یا پیوستگی ساحت اسطوره و واقعیت است. جنبش‌ها با طرح ساحت اسطوره‌ای در باورهای خود به نزدیکی عالم ورا و ماورا دامن می‌زدند و اندیشه‌های خود را در نزد مردم پذیرفتنی می‌کردند 1 - 1 19 اسماعیل حسن زاده ismail hassanzadeh دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه الزهرا (س Iran ismailhassanzadeh@yahoo.com کتایون مزداپور katayoun mazdapour استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی/ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Iran mazdapour@gmail.com زهره نوری zohre noori کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه الزهرا (س Iran z.noori6154@gmail.com آقانبی قلهکی، مینا (1388). «زبان تصویری: زمان و مکان اساطیری و نماد‌های آن»، کتاب ماه هنر، ش 132.##آموزگار، ژاله و احمد تفضلی (1375). اسطورة زندگی زرتشت، تهران: چشمه.##ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد (1383). العبر، تاریخ ابن خلدون، ترجمة عبدالمحمد آیتی، ج 2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##ابن طقطقی، محمد بن علی بن طباطبا (1367). تاریخ فخری در آداب ملکداری و دولت‌های اسلامی، ترجمة وحید گلپایگانی، تهران: علمی و فرهنگی.##ابن ندیم، محمد بن اسحق (1381). الفهرست، ترجمة محمدرضا تجدد، تهران: اساطیر.##بهار، مهرداد (1389). پژوهشی در اساطیر ایران، ویراستة کتایون مزداپور، تهران: آگه.##بیرونی، ابوریحان (1377). آثارالباقیه، ترجمة اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر.##تاریخ سیستان (1383). تصحیح و توضیح محمد‌تقی بهار (ملک‌الشعرا)، تهران: زوار.##ترکمنی آذر، پروین (1390). «تجلی فرهنگ انتظار در قیام‌های دو قرن اول هجری در ایران»، نشریة شیعه‌شناسی، س 9، ش 33.##دادگی، فرنبغ (1390). بندهش، گزارنده مهرداد بهار، تهران: توس.##دوستخواه، جلیل (1391). گزارش و پژوهش اوستا، کهن‌ترین متن‌ها و سروده‌های ایرانی، تهران: مروارید.##دینوری، احمد بن داود (1386). اخبارالطوال، ترجمة محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی.##رستگار فسایی، منصور (1383). پیکرگردانی در اساطیر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1378). دو قرن سکوت، تهران: سخن.##ستاری، جلال (1385). جهان اسطوره‌شناسی ایرانی، تهران: مرکز.##سمعانی، امام ابی سعد عبدالکریم بن محمد بن منصور (1408 ق). الانساب، تقدیم و تعلیق عبدالله عمر البارودی، بیروت: دارالکتب العلمیه.##شولتز، دوان (1391). نظریه‌های شخصیت، ترجمة یوسف کرمی و دیگران، تهران: ارسباران.##صدیقی، غلامحسین (1375). جنبش‌های دینی ایرانی در قرن‌های دوم و سوم هجری، تهران: پاژنگ.##طبری، محمد بن جریر (1369). تاریخ الامم والملوک، تاریخ طبری، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.##طوسی، ابوعلی حسن (1378). سیاست‌نامه، به اهتمام هیوبرت دارک، تهران: علمی و فرهنگی.##قرشی، امان‌الله (1380). آب و کوه در اساطیر هند و ایرانی، تهران: هرمس.##کاسیرر، ارنست (1390). فلسفة صورت‌های سمبلیک، ترجمة یدالله موقن، تهران: هرمس.##کرسیتن سن، آرتور (1378). ایران در زمان ساسانیان، ترجمة رشید یاسمی، تهران: صدای معاصر.##گردیزی، عبدالحی بن ضحاک بن محمود (1363). تاریخ گردیزی، زین الاخبار، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب.##گویری، سوزان (1385). آناهیتا در اسطوره‌های ایرانی، تهران: ققنوس.##مسعودی، علی بن حسین (1382). مروج الذهب و المعادن الجوهر، ج 2، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی.##نرشخی، محمد بن جعفر (1363). تاریخ بخارا، ترجمة محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: آگه.##نوبختی، حسن بن موسی (1389). فرق‌الشیعه، ترجمة محمد‌جواد مشکور، تهران: علمی و فرهنگی.##نیولی، گراردو (1387). آرمان ایران، جستاری در خاستگاه نام ایران، ترجمة سید‌منصور سید‌سجادی، تهران: مؤسسة فرهنگی پیشین پژوه.##الیاده، میرچا (1384). اسطورة بازگشت جاودانه، ترجمة بهمن سرکاراتی، تهران: قطره.##الیاده، میرچا (1387). مقدس و نامقدس، ترجمة نصرالله زنگویی، تهران: سروش.##یعقوبی، ابن واضح (1378). تاریخ یعقوبی، ترجمة محمد‌ ابراهیم آیتی، تهران: علمی و فرهنگی.##

0 مبانی اقتدار در تفکر اسماعیلیه کلیدواژه‌ها: تشیع، اسماعیلیه، مبانی اقتدار، اهل سنت. http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1995.html 0 منابع شناخت اسماعیلیه در هفت قرن اول هجری چهار دسته‌اند: امامیه، اسماعیلیه، اهل سنت، و تحقیقات اخیر. برای واکاوی دلایل اقبال شیعیان به اندیشة اسماعیلیه شناخت فضای فرهنگی، سیاسی، و کلامی حاکم بر این دوره ضروری است. تصور اولیه (ارشدیت اسماعیل و مورد علاقة امام بودن) و تکذیبة بعدی ایشان (گناه‌کار بودن اسماعیل) در کنار هم موجب بروز دو نوع اشتباه بزرگ شد. مبانی اقتدار اندیشة اسماعیلیه در ابتدا بیش از توسعة نظامی بر توسعة فکری استوار بود. لازمة این اقتدار نخبه‌گرایی و توجه به اندیشه و باطن هستی (باطنی‌گری) بود. بر این مبنا، «دعوت» اساس و بنیان اندیشة اسماعیلی بود. نگارنده در این مقاله به دنبال آن است که اثبات کند وجود سازمان تبلیغی ـ تبشیری به نام سازمان دعوت یکی از عوامل اصلی در توسعة اقتدار اسماعیلیه محسوب می‌شود. هم‌چنین ضمن بیان جایگاه منابع اسماعیلی، به تجزیه و تحلیل مهم‌ترین مبانی فکری اقتدار این فرقه پرداخته شده است. روش تحقیق در این نوشتار بر تطبیق و مقابله با منابع دیگر و توصیف موضوع استوار است. 1 - 21 42 میرهادی حسینی hadi hosseini استادیار گروه تاریخ/ دانشگاه خوارزمی Iran hosseini@khu.ac.ir, http://m-hosseini.ir آژند، یعقوب (1382). «قرمطیان مولتان»، پژوهش‌نامة علوم انسانی، ش 38.##ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1380). دفتر عقل و آیت عشق، تهران: نشر نو.##ابن اثیر، عزالدین (1370). تاریخ کامل، ترجمة سیدحسین روحانی، تهران: اساطیر.##ابن بلخى (1374). فارس‌نامه، تصحیح منصور رستگار فسایى، شیراز: بنیاد فارس‌شناسی.##ابن کثیر (اسماعیل بن دمشقی) (1398). البدایة و النهایة، تصحیح علی شبیری، ج 12، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.##ابن ندیم، محمد بن اسحاق (1381). الفهرست، ترجمة محمدرضا تجدد، تهران: اساطیر.##ابوجمال، نادیا (1382). اسماعیلیان پس از مغول، نزارى قهستانى و تداوم سنت اسماعیلى در ایران، ترجمة محمود رفیعى، تهران: هیرمند.##باى‌بوردى، چنگیز غلام‌على (1370). زندگى و آثار نزارى، ترجمة مهناز صدرى، به اهتمام محمود رفیعى، تهران: علمى.##برتلس، آی. (1350). ناصرخسرو و اسماعیلیان، ترجمة یحیی آرین‌پور، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.##بغدادی، ابومنصور عبدالقادر (1358). الفرق بین الفرق، به اهتمام محمدجواد مشکور، تهران: اشراقی.##بویل، ج. آ. (1370). تاریخ ایران کمبریج از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخانی، ترجمة حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.##بهرامی، حمزه‌ علی (1389). «بررسی جایگاه و کارکرد داعی‌الدعات و مستجیب در سازمان دعوت فاطمیان مصر»، سخن تاریخ، ش 9.##بیهقی، محمد بن حسین (1383). تاریخ بیهقی، تصحیح علی‌اکبر فیاض، به اهتمام محمدجعفر یاحقی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.##جان احمدی، فاطمه (1385). «ساخت، کارکرد، و تحول نهاد دعوت فاطمیان مصر»، پژوهش‌نامة علوم انسانی، ش 51.##جوینی، عطاملک (1367). تاریخ جهانگشا، به اهتمام محمد بن عبدالوهاب قزوینی، تهران: بامداد.##حنبلى، ابن حماد (بی‌تا). شذرات الذهب فى اخبار من ذهب، بیروت: دار احیاء التراث العربى.##خویی، ابوالقاسم (1409 ق). معجم رجال حدیث، بیروت: بی‌نا.##دفتری، فرهاد (1367). دایرة‌‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.##دفتری، فرهاد (1376). تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ترجمة فریدون بدره‌ای، تهران: فرزان روز.##رازی، ابی حاتم احمد بن حمدان (1377). الاصلاح، به اهتمام حسن مینوچهر و مهدی محقق، مونترال: مؤسسة مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل.##رجایی، عبدالله (1382). «اندیشه‌های حسن صباح در باب امامت و حجت»، فصل‌نامة تاریخ اسلام، س 4، ش 15.##رسائل اخوان الصفا و خلان الوفا (1995). به کوشش عارف تامر، بیروت: منشورات عوایدات.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1353). ارزش میراث صوفیه، تهران: امیرکبیر.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1357). جست‌وجو در تصوف ایران، تهران: امیرکبیر.##الشهرستانی، محمد بن عبدالکریم (1961). الملل و النحل، تصحیح محمد سید گیلانی، قاهره: دار المعرفة.##الشیبی، کامل مصطفی (1359). تشیع و تصوف، ترجمة علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تهران: امیرکبیر.##شیخ طوسی (1406 ق). تهذیب‌الاحکام، بیروت: دارالاضواء.##شیخ طوسی (1961). رجال طوسی، نجف: بی‌نا.##طبری، محمد بن جریر (1364). تاریخ الرسل و الملوک، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.##غالب، مصطفی (1983). اربع کتب حقانیه، العالم و الغلام، بیروت: دارالاندلس.##القاضی النعمان، ابن محمد التمیمی المغربی (1996). افتتاح الدعوة، بیروت: دار الضواء.##قمی، شیخ عباس (بی‌تا). سفینة‌الابحار، تهران: سنایی.##کربن، هانری (1377). تاریخ فلسفة اسلامی، ترجمة جواد طباطبایی، تهران: کویر و انجمن ایران‌شناسی فرانسه.##کرمانی، حمید‌الدین (1983). راحة‌العقل، به کوشش مصطفی غالب، بیروت: دار الاندلس.##کلینی، ثقة الاسلام (1372). اصول کافی، ترجمة‌ آیت‌الله محمدباقر کمره‌ای، تهران: اسوه.##لوئیس، برنارد (1362). تاریخ اسماعیلیه، ترجمة فریدون بدره‌ای، تهران: طوس.##لوئیس، برنارد (1370). بنیادهای کیش اسماعیلی، بحثی تاریخی در پیدایش خلافت فاطمیان، ترجمة ابوالقاسم سری، تهران: ویسمن.##لوئیس، برنارد (1371). فدائیان اسماعیلی، ترجمة فریدون بدره‌ای، تهران: مؤسسة تحقیقات و مطالعات فرهنگی.##مادلونگ، ویلفرد (1381). فرقه‌های اسلامی، ترجمة ابوالقاسم سری، تهران: اساطیر.##مجلسی، محمدباقر (1983). بحارالانوار، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.##مرادی، مجید (1385). «اخوان الصفا: میان اندیشه و سیاست»، مجلة پگاه حوزه، ش 181.##مستوفی، حمدالله بن ابی بکر (1364). تاریخ گزیده، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.##مقدسى، ابوعبدالله محمد بن احمد (1361). احسن التقاسیم فى معرفة الاقالیم، ترجمة‏ علینقى منزوى، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.##منهاج سراج، قاضى (1363). طبقات ناصرى، تصحیح عبدالحى حبیبى، تهران: دنیاى کتاب.##ناصری، عبدالله (1380). «راشدالدین سنان، پیشوای بزرگ اسماعیلیان شام در عصر صلیبی»، فصل‌نامة تاریخ اسلام، ش 7.##نزاری قهستانی (1371). دیوان نزاری، به کوشش محمود رفیعی، تهران: مهارت.##نظام‌الملک، ابوعلی حسن (1320). سیاست‌نامه، تصحیح عباس اقبال، تهران: مجلس.##نوبختی، ابومحمد الحسن بن موسی (1959). فرق‌الشیعه، نجف: مکتبة الحیدریه.##هاجسن، مارشال (1346). فرقة اسماعیلیه، ترجمة فریدون بدره‌ای، تهران: کتاب‌فروشی تهران.##هبة‌الله الشیرازی، المؤید فی الدین (1996). دیوان المؤید فی الدین داعی الدعات، تحقیق محمد کامل حسین، بیروت: دار المنتظر.##همدانی، خواجه رشیدالدین فضل‌الله (1373). جامع‌التواریخ، تصحیح محمد روشن و مصطفی موسوی، تهران: البرز.##

0 بررسی مفهوم قلمرو و اهمیت مرز و مرزداری در دوران ماد و هخامنشی کلیدواژه‌ها: مرز، قلمرو، کشور، ماد، هخامنشی. http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1996.html 0 مرزبندی و مفهوم مرز در ملل گوناگون تاریخ و پیشینه‌ دارد. ایرانیان منشأ سرحد و مرز را به دوران اساطیری رساندند و در دوران تاریخی نیز به حدود و ثغور قلمرو خویش واقف‌ بودند و با سکونت‌ دادن اقوام جنگاور در مناطق مرزی و بنیاد استحکامات مرزی بدین امر پا فشرده‌اند. بنابراین، در جواب این پرسش اساسی که «ایرانیان چه تصور و جهان‌بینی‌ای از مرز و سرحد داشته‌اند و چه اهمیتی برای آن قائل بودند؟» می‌توان گفت که ایرانیان از مرز و مرزداری، تعداد ساتراپ‌ها و حدود قلمرو خویش مفهوم روشنی داشتند. هم‌چنین با توسل ‌به ‌شیوة توصیفی ـ تحلیلی در بررسی منابع تاریخی و بهره‌گیری از علم زبان‌شناسی می‌توان دریافت که برخی ساتراپ‌های مرزی در نامِ خود معنای مرز را دارند. بدین‌سان با استمداد از منابع تاریخی و هم‌چنین با رویکرد به پژوهش‌های نو در زمینة تاریخی و باستان‌شناسی می‌توان اذعان داشت که بزرگ‌ترین جنگ‌های دوران ماد و هخامنشی به‌ سبب پاسداری و حراست از مرزهای ایران صورت گرفت و قلمرو ایرانیان را مرزهای طبیعی (رود هالیس) و مرزهای مصنوعی (دیوار مادی) تشکیل می‌داد که از قلمرو همسایگان مشخص و متمایز بود. شهریاران ایرانی همواره هر گونه تغییرات در مرزها، فزونی، و کاستی‌ها را در حدود و ثغور قلمرو خویش ثبت کرده‌اند. 1 - 43 68 حمید کاویانی پویا hamid kavyani استادیار گروه تاریخ دانشگاه کرمان Iran kavyani@uk.ac.ir آذرنوش، آذرتاش (1377). تاریخ زبان و فرهنگ عربی، تهران: سمت.##آریان (1388). لشکرکشی اسکندر، ترجمة انگلیسی اوبری دو سلینکورت، ترجمة فارسی محسن خادم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##ابن بلخی (1385). فارس‌نامه، تصحیح گای لسترنج و رینولد الن نیکسون، تهران: اساطیر.##احتشام، مرتضی (2535). ایران در زمان هخامنشیان، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.##استرابو (1370). جغرافیای استرابون، ترجمة همایون صنعتی‌زاده، تهران: بنیاد موقوفات افشار.##اسدی طوسی، ابومنصور علی بن احمد (1319). لغت فرس، به اهتمام عباس اقبال، تهران: چاپ‌خانة مجلس.##اومستد، ا. ت. (1380). تاریخ شاهنشاهی هخامنشان، ترجمة محمد مقدم، تهران: امیرکبیر.##باوزانی، الساندرو (1359). ایرانیان، ترجمة مسعود رجب‌نیا، تهران: روزبهان.##بدیع، امیر‌مهدی (1386). یونانیان و بربرها روی دیگر تاریخ، ترجمة قاسم صنعوی، ج 3، تهران: توس.##برن، آر. ر (1385). «ایرانیان و یونانیان»، تاریخ ایران دورة هخامنشیان، از مجموعة تاریخ کمبریج، ترجمة مرتضی ثاقب‌فر، تهران: جامی.##برهان، محمدحسین بن خلف تبریزی (1342). برهان قاطع، به اهتمام محمد معین، ج 4، تهران: ابن‌سینا.##بریان، پیر (1377). تاریخ امپراتوری هخامنشی، ترجمة مهدی سمسار، تهران: زریاب.##بریان، پیر (1381). امپراطوری هخامنشی، ج 2، ترجمة ناهید فروغان، تهران: قطره.##پورداود، ابراهیم (1380). میهن، فرهنگ ایران باستان، تهران: اساطیر.##پیرنیا، حسن (1378). ایران قدیم، تاریخ مختصر از آغاز تا انقراض ساسانیان، تهران: اساطیر.##تقی‌زاده، سید‌حسن (1388). از پرویز تا چنگیز، تهران: نیک فرجام.##توین بی، آرنولد (1379). جغرافیای اداری هخامنشان، ترجمة همایون صنعتی‌زاده، تهران: بنیاد موقوفات افشار.##داندامایف، محمد. آ (1381). تاریخ سیاسی هخامنشیان، ترجمة خشایار بهاری، تهران: کارنگ.##دیاکونف، ا. م. (1383). تاریخ ماد، ترجمة کریم کشاورز، تهران: علمی و فرهنگی.##دیاکونوف، ا. م. (1386). «ماد»، تاریخ ایران دورة ماد، از مجموعة تاریخ کمبریج، ترجمة بهرام شالگونی، تهران: جامی.##رزمجو، شاهرخ (۱۳۸۹). استوانة کوروش بزرگ: تاریخچه و ترجمة کامل متن، تهران: فرزان روز.##زرشناس، زهره (1380). جستارهایی در زبان‌های ایرانی میانة شرقی، تهران: فروهر.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1382). تاریخ مردم ایران، ج 1، تهران: امیرکبیر.##سرگی یویچ ایوانوف، میخائیل و دیگران (1359). تاریخ ایران: ایران باستان، ترجمة سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: دنیا.##فرای. ر. (1368). میراث باستانی ایران، ترجمة مسعود رجب‌نیا، تهران: علمی و فرهنگی.##فردوسی، ابوالقاسم (1386) شاهنامه، بر اساس نسخة ژول مُل، به کوشش عبدالله اکبر‌نژاد، تهران: الهام.##فره‌وشی، بهرام (1383). ایرانویج، تهران: دانشگاه تهران.##قرشی، امان‌الله (1380). ایران نامک، نگرشی نو به تاریخ و نام ایران، تهران: هرمس.##کاویانی‌پویا، حمید و ماریا داغمه‌چی (1393). «تحولات تاریخی و جایگاه و موقعیت استراتژیکی، نظامی و اقتصادی هیرکانیا در عصر هخامنشی»، تاریخ اسلام و ایران، فصل‌نامة علمی ـ پژوهشی علوم انسانی، س 24، ش 23.##کریستن سن، آرتور (1374). ایران در زمان ساسانیان، ترجمة رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب.##گات‌ها، کهن‌ترین بخش اوستا (1378). ترجمة ابراهیم پورداود، تهران: اساطیر.##گزنفون (1383). کوروش‌نامه، ترجمة رضا مشایخی، تهران: علمی و فرهنگی.##گزنفون (1384). لشکرکشی کوروش یا بازگشت ده هزار نفر، ترجمة وحید مازندرانی، تهران: دنیای کتاب.##گیرشمن، رومن (1385). تاریخ ایران از آغاز تا اسلام، ترجمة محمود بهفروزی، تهران: جامی.##مارسلن، آمین (1310). جنگ شاپور ذوالکتاف با یولیلانوس امپراتور روم، ترجمة محمد‌صادق اتابکی، تهران: خورشید.##مارکوارت، یوزف (1383). ایرانشهر در جغرافیای بطلمیوسی، ترجمة مریم میراحمدی، تهران: طهوری.##مانوئل کوک، جان (1385). «ظهور هخامنشیان و بنیان‌گذاری امپراتوری هخامنشی»، تاریخ ایران دورة هخامنشیان، از مجموعه تاریخ کمبریج، ترجمة مرتضی ثاقب‌فر، تهران: جامی.##محمود‌آبادی، سیداصغر (1374). «کوروش و مرزهای دفاع استراتژیک»، مجلة جامعه‌شناسی کاربردی، ش 7.##مشکور، محمدجواد (1350). ایران در عهد باستان (در تاریخ اقوام و پادشاهان پیش از اسلام)، ج 1، تهران: تربیت معلم و تحقیقات تربیتی.##مکنزی، د. (1388). فرهنگ کوچک زبان پهلوی، ترجمة مهشید میرفخرایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##نیبرگ، ساموئل (1383). دین‌های ایران باستان، ترجمة سیف‌الدین نجم‌آبادی، کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان.##ورستاندیک، آندره (1386). تاریخ امپراتوری اشکانیان، ترجمة محمود بهفروزی، تهران: جامی.##ویسپرد (1381). ترجمة ابراهیم پورداود، تهران: اساطیر.##ویسهوفر، یوزف (1380). ایران باستان از 550 پیش از میلاد تا 650 پس از میلاد، ترجمة مرتضی ثاقب‌فر، تهران: ققنوس.##هرودوت (1386). تواریخ، ترجمة وحید مازندرانی، تهران: دنیای کتاب.##هرودوت (1384). تاریخ هرودوت، ترجمة هادی هدایتی، تهران: دانشگاه تهران.##هینتس، والتر (1389). داریوش و ایرانیان، تاریخ فرهنگ و تمدن هخامنشیان، ترجمة پرویز رجبی، کتاب اول و دوم، تهران: ماهی.##یسنا بخشی از کتاب اوستا (1380). ترجمة ابراهیم پورداود، تهران: اساطیر.##یشت‌ها (1377). تفسیر و تألیف ابراهیم پورداود، ج 1، تهران: اساطیر.##یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب بن واضح (1371). تاریخ یعقوبی، ترجمة محمد‌ابراهیم آیتی، ج 1، تهران: علمی و فرهنگی.##Ariaan (1967) .Anabasis, Alexanderi, Translation by Iliff Robson, B. D., London, Heine Mann LTD.##Comeron, A. Petrie and P. Magee (2007). Histories, epigraphy and authority: Achaemenid and indigenous control in Pakistan in the 1st millennium B.C., Gandharan Studies, 1.##Ctesias de cnide (2004). “La perse l҆ Inde”, Traduit et Commente par Dominique Lenfant, les Belles letres, Paris.##Debeviose, N. C. (1968). “A Political History of Parthia”, Greenwood, New York.##Gnoli, Gherardo (1993). “DAHYU”, Encyclopaeia Iranica, Vol. VI.##Jacobs, Bruno (2006). “Achaemenid Satrapies, the administrative units of the Achaemenid empire”, Encyclopaeia Iranica.##Kent, R. (1953). Old Persian, grammar, texts, lexicon, American Oriental Society, New Haven.##Levine, L. D. (1974). “Geographical Studies in the Neo-Assyrian Zagros”, Iran, Vol.12.##Levine, L. D. (1974). Geographical Studies in the Neo-Assyrian Zagros, London: The British Institute of Persian Studies.##Levine, L. D. (1977). “Sargons Eighth Campaign”, Mountans and Lowlands, Levine and Young (eds.), Malibu.##Luckenbill, D. D. (1926). Ancient Records of Assyian and Babylonia, The University of Chicago Press.##Zadok, Ran (2002). The Ethno-Linguistic Character of Northwestern Iran and Kurdistan in the##

0 بررسی نظریة رنسانس اسلامی در تفکرات اقبال لاهوری بررسی نظریة رنسانس اسلامی در تفکرات اقبال لاهوری http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1998.html 0 مسئلة تجدید حیات اسلام و در مرحلة پیش‌رفته‌تر آن، «رنسانس اسلامی»، به ‌‌طور ویژه در دو قرن اخیر از طرف مصلحان و متفکران دینی جهان اسلام، به منظور حل و فصل مسئلة عقب‌ماندگی و نیز برخورد با مسئلة هجوم فرهنگ و استعمار غربی، مطرح شده است. به عقیدة بسیاری از محققان، اقبال لاهوری از مهم‌‌ترین اصلاح‌‌گران دینی است که در استمرار جنبش احیاگری نقش عمده‌‌ای داشته است. او فیلسوفی آشنا با مبانی فکری اسلام و مسلمانی آگاه به وضعیت جوامع اسلامی بود و با این دانش و بینش، فعالیت‌‌های اصلاح‌‌طلبانة خود را ادامه می‌‌داد و در نهایت ایدة یک کشور مستقل را برای اولین‌‌بار در میان مسلمانان هندوستان مطرح کرد. اقبال در عرصة شعر و ادب از نوادر به شمار می‌‌رفت و سروده‏های خود را در خدمت آگاهی توده‏ها و بیدار کردن آنان قرار می‌‌داد؛ تا جایی که اکنون در نگاه اغلب اندیشمندان، وی یکی از نخستین منادیان وحدت اسلامی در جهان به شمار می‌رود. عمده‌‌ترین مباحث رنسانس اسلامی اقبال در کتاب احیای فکر دینی در اسلام تبیین شده و محور اساسی جهان‌‌بینی وی فلسفة «خودی» است. این نوشتار بر آن است ضمن تعریف جریان رنسانس اسلامی، آن را در آثار اقبال بازشناسد و علل گرایش او بدین مقوله را ارزیابی و سپس میزان تأثیرگذاری نظریات وی در جهان اسلام را تحلیل کند. 1 - 69 88 پرستو کلاهدوزها parastoo kolahdoozha دانشجوی دکتری تاریخ اسلام/ دانشگاه مذاهب تهران و عضو هیئت علمی مؤسسة آموزش عالی البرز قزوین Iran parastookolahdoozha@gmail.com حمید عابدیها hamid abediha استادیار زبان و ادبیات فارسی و عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور Iran abediha_khasteh@yahoo.com اقبال، جاوید (1372). زندگی و افکار علامه اقبال لاهوری، ترجمة شهین‌دخت کامران‌‌مقدم، ج 2، مشهد: شرکت به‌‌نشر.##اکبر، مجدالدین (1384). «مسائل عمدة کشورهای شرقی در اشعار فارسی اقبال لاهوری (رویکرد جامعه‌‌شناختی)»، شناخت، ش 45 و 46.##باربور، ایان‌جی (1362). دین و علم، ترجمة بهاءالدین خرمشاهی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##برینتون، کرین (1338). تاریخ تمدن غرب، ترجمة پرویز داریوش، تهران: کتاب‌خانة ابن سینا.##بهی، محمد (1377). اندیشة نوین اسلامی در رویارویی با استعمار غرب، ترجمة سیدحسین سیدی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.##حکیمی، محمدرضا (1357). تفسیر آفتاب، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##خامنه‌‌ای، سیدعلی (1347). مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان، تهران: آسیا.##خامنه‌‌ای، سیدعلی (1365). در شناخت اقبال، کنگرة جهانی بزرگ‌داشت علامه اقبال لاهوری، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##دشتی، محمد (1380). فرهنگ سخنان امام حسین (ع)، تهران: مؤسسة فرهنگی انتشاراتی مشهور.##دورانت، ویلیام جیمز (1371). تاریخ تمدن (رنسانس)، ترجمة جمعی از مترجمان، ج 5، تهران: انتشارات آموزش و انقلاب اسلامی.##راسل، برتراند (1365). تاریخ فلسفة غرب، ترجمة نجف دریابندری، تهران: کتاب پرواز.##زیاده، خالد (بی‌‌تا). «راه و روش اقبال لاهوری در نواندیشی دینی»، ترجمة مقصود فراستخواه، کیان، ش 6.##سعیدی، سیدغلامرضا (1338). اقبال‌‌شناسی، تهران: مؤسسة انتشارات بعثت.##سعیدی، سیدغلامرضا (1370). اندیشه‌‌های اقبال لاهوری، با مقدمة سیدهادی خسروشاهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##شریعتی، علی (1351). مقدمه بر خلافت و ولایت از نظر قرآن و سنت، تهران: حسینیة ارشاد.##شریعتی، علی (1356 الف). اقبال معمار تجدید بنای اسلام، تهران: شبدیز.##شریعتی، علی (1356 ب). نامه‌‌ای به دفاع از علامه اقبال و مسلم‌لیگ، تهران: حسینیة ارشاد.##شریعتی، علی (بی‌‌تا). مجموعة آثار پنج، تهران: حسینیة ارشاد.##صافی، قاسم (1366). سفرنامة پاکستان، تهران: کلمه.##عباسی، ولی‌‌الله (1387). «احیای دینی از دیدگاه استاد شهید مطهری و اقبال لاهوری»، ادیان و عرفان، طلوع، ش 25.##گاردر، یوستین (بی‌‌تا). دنیای سوفی، ترجمة حسن کامشاد، تهران: نیلوفر.##لاهوری، محمداقبال (1373). کلیات اشعار فارسی مولانا اقبال لاهوری، تهران: کتاب‌خانة سنایی.##لاهوری، محمداقبال (بی‌‌تا). احیای فکر دینی در اسلام، ترجمة احمد آرام، تهران: کانون نشر و پژوهش‌‌های اسلامی.##لعل نهرو، جواهر (1382). نگاهی به تاریخ جهان، ترجمة محمود تفضلی، تهران: امیرکبیر.##مطهری، مرتضی (1365). بررسی اجمالی نهضت‌‌های اسلامی در صدسالة اخیر، تهران: صدرا.##مطهری، مرتضی (1367). امدادهای غیبی در زندگی بشر، تهران: صدرا.##نصری، عبدالله (1383). حاصل عمر، سیری در اندیشه‌‌های فلسفی کلامی استاد مطهری، ج 2، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##نهج‌‌البلاغه (1384). ترجمۀ جواد فاضل خویی، قم: رهروان قلم.##وثوقی، سیداحمد (1377). جنبش‌های اسلامی معاصر، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌‌ها (سمت).##الویری، محسن (1381). «شهید مطهری و آفات احیاگری»، نشریۀ پژوهش‌نامة حقوق اسلامی، ش 6-7.##هاشمی، سیدمحمدجواد (1382). علامه اقبال لاهوری بیدارگر شرق، زاهدان: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت سیستان و بلوچستان.##یوسفی اشکوری، حسن (2/2/1386). «نواندیشی دینی راه نجات جوامع اسلامی» (سخنرانی در سالگرد درگذشت استاد شریعتی)، اعتماد.##

0 اسکلت‌های سوختۀ انجدان اسکلت‌های سوختۀ انجدان http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1999.html 0 انجدان روستایی کوهستانی و کهن‌سال واقع در 35 کیلومتری اراک است. این منطقه در قرن نهم قمری مرکز امامان اسماعیلی بوده است. وجود دو مقبرۀ شاه ‌‌قلندر و شاه‌ ‌غریب در این روستا، که مربوط به امامان نزاری از شاخۀ قاسم‌‌شاهی است، گویای این سخن است. در بازدید از این منطقه و با استفاده از عکس‌‌های قدیمی تهیه‌‌شده توسط یکی از اهالی بومی، تعداد زیادی اسکلت در مقبرۀ شاه ‌‌غریب به دست آمد که تا آن زمان کسی از وجود آن‌‌ها خبری نداده بود. این مسئله سؤال‌‌های متعددی را مطرح کرد. از جمله آن‌‌که این اسکلت‌‌ها متعلق به چه کسانی و چه دورانی است؟ آیا یک قتل عام خونین بوده یا یک مقبرۀ خانوادگی که بعدها به آتش کشیده شده است؟ در صورت صحت فرضیۀ قتل عام، علت آن چه بوده است؟ در هر دو صورت چه کسی یا کسانی به این کار دست زدند؟ و چرا؟ این مقاله سعی دارد با استفاده از منابع کتاب‌خانه‌‌ای و میدانی پاسخی برای سؤالات فوق بیابد. روش تحقیق عبارت است از روش تاریخی از نوع توصیفی ـ تحلیلی با کمک از اسکلت‌‌شناسی باستان‌‌شناسی. 1 - 89 102 مریم معزی maryam moezzi دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه فردوسی مشهد Iran maryammoezzi@yahoo.com رزا معماری Roza memari کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی Iran roza_memari@yahoo.com اصطخری، ابواسحق ابراهیم (1368). مسالک و ممالک، به اهتمام ایرج افشار، تهران: علمی و فرهنگی.##افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت‌الله (1350). نقاوة الآثار فی ذکر الاخیار فی تاریخ الصفویه، به اهتمام احسان اشراقی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##انجدانی، یعقوب ‌‌خان (1331). تاریخ نو، نگارش و تلخیص و تصحیح ابراهیم دهگان، اراک: نامۀ افق.##تتوی، قاضی احمد و آصف‌‌ خان قزوینی (1382). تاریخ الفی، تاریخ هزارسالة اسلام، مصحح غلامرضا طباطبایی مجد، ج 8، تهران: علمی و فرهنگی و شرکت افست.##ترکمان، اسکندربیگ (1350). تاریخ عالم‌آرای عباسی، ج 2، تهران: امیرکبیر.##ترکمان، اسکندربیگ (1382). تاریخ عالم‌آرای عباسی، ج 1، مصحح ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.##حسینی قمی، قاضی احمد بن شرف‌الدین الحسین (1383). خلاصة‌التواریخ، مصحح احسان اشراقی، تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.##حموی، یاقوت (2010). معجم‌البلدان، ج 2، بی‌‌جا: بی‌‌نا.##دفتری، فرهاد (1385). تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ترجمة فریدون بدره‌‌ای، تهران: پژوهش فرزان.##دهگان، ابراهیم (1345). کارنامه یا دو بخش دیگر از تاریخ اراک، تاریخ انجدان، سادات اسماعیلیه از خرابی الموت تا به عصر شاه خلیل‌الله، فهرست‌وار وقایع اراک از سال 1271 تا به عصر حاضر، اراک: چاپ‌خانۀ موسوی.##دهگان، ابراهیم (1386). تاریخ اراک، از دورة باستان تا آغاز دورة صفوی، با هم‌کاری ابوتراب هدایی، اراک: زرین و سیمین.##سلطانی، نبی‌‌الله (1382). طرح هادی روستای انجدان (دهستان امان‌آباد، بخش مرکزی، شهرستان مرکزی)، اراک: انتشارات بنیاد مسکن استان مرکزی.##شامی، نظام‌‌الدین (1363). ظفرنامه، تاریخ فتوحات امیرتیمور گورکانی، از روی نسخة فیلکس تاور، به کوشش پناهی سمنانی، تهران: بامداد.##صدیق، حسن (1372). نامداران اراک، به کوشش محمدرضا محتاط، تهران: مجتمع چاپ و لیتوگرافی طرفه.##غالب، مصطفی (1964). اعلام الاسماعیلیه، بیروت: دارالیقظه العربیه.##فلسفی، نصرالله (1339). زندگانی شاه عباس اول، ج 3، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##قمی، حسن ‌‌بن محمد بن حسن (1361). تاریخ قم، ترجمة حسن ‌‌بن علی‌‌ بن حسن ‌‌بن عبدالملک قمی، تصحیح سیدجلال‌‌الدین طهرانی، تهران: توس.##مدرسی طباطبایی، سیدحسین (1364). قم‌‌نامه، مجموعة مقالات و متون دربارة قم، قم: کتاب‌خانة آیت‌‌الله مرعشی.##مستوفی قزوینی، حمدالله‌‌ بن ابی ‌‌بکر بن محمد بن نصر (1336). نزهة‌القلوب، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: کتاب‌خانة طهوری.##مستوفی، محمدمحسن (1375). زبدة‌التواریخ، مصحح بهروز گودرزی، تهران: بنیاد موقوفات دکتر حسین افشار.##معزی، مریم (1372). «اسماعیلیان ایران از سقوط الموت تا امروز با تکیه بر دوران معاصر»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد.##مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد (1361). احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، ترجمة علینقی منزوی، تهران: ناشر مؤلفان و مترجمان ایران.##میرخواند، سیدبرهان‌‌الدین (1339). تاریخ روضة الصفا فی سیرة الانبیا الملوک و الخلفا، ج 6، تهران: چاپ پیروزی.##هدایت، رضاقلی‌‌خان امیرالشعرا (1288). انجمن‌‌آرای ناصری، دارالخلافة تهران: کتاب‌فروشی میرزا آقاسی کمرئی، چاپ سنگی.##هراتی، خیرخواه بن حسین (1339). تصنیفات خیرخواه هراتی، تهیة ایوانف، تهران: انتشارات انجمن اسماعیلیه.##یعقوبی، احمد بن اسحاق (1347). البلدان، ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##Ivanow, W (1938). ‘Tombs of Some Persian Ismaili Imams’, n.s.XIV: 49-62J.B.B.R.A.S.##

0 نسبت نظر و عمل در تاریخ‌پژوهی زرین‌کوب نسبت نظر و عمل در تاریخ‌پژوهی زرین‌کوب http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_2001.html 0 تأسیس رشتة تاریخ در نظام دانشگاهی ایران اگرچه هم‌چون الگوی اروپایی‌اش، از حیث دست‌یابی به اطلاعات و داده‌های تاریخی مشکل نداشت، برخلاف آن از همان ابتدا با مسائل متعددی در عرصة نظری و اصول و قواعد عملی مبتنی بر آن، در تاریخ‌پژوهی و تولید دانش تاریخ، روبه‌رو شد. عبدالحسین زرین‌کوب با درک این مسئله و طرح سؤال از فایده و کارکرد تاریخ، بر آن شد تا با دادن پاسخ‌های نظری مناسب و تحکیم اساس نظری و فکری آن و مطرح‌ کردن روش مناسب در پژوهش تاریخی، جایگاهی رفیع برای تاریخ و تاریخ‌پژوهی فراهم سازد. یافته‌های این تحقیق بر اساس روش تحلیل گفتار نشان می‌دهد که پرسش‌های فلسفی زرین‌کوب دربارة تاریخ، نه‌تنها پاسخ‌های درخور و مناسب نیافتند، بلکه اصول و قواعد عملی منتج از آن‌ها نیز در تاریخ‌پژوهی وی حضور اصیل و شایسته‌ای نداشتند و درنتیجه در تاریخ‌پژوهی وی شکافی عمیق میان نظر و عمل پدیدار شد. 1 - 103 122 قباد منصور بخت ghobad mansourbakht استادیار گروه تاریخ/ دانشکدۀ ادبیات دانشگاه شهید بهشتی Iran gmansourbakht@yahoo.com مهدی رفعتی پناه mahdi rafati دانشجوی دکتری تاریخ ایران دورۀ اسلامی/ دانشگاه شهید بهشتی Iran mahdirafati62@gmail.com بختیاری، محمد (1390). «تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری عبدالحسین زرین‌کوب»، فصل‌نامۀ تاریخ‌پژوهی، س 13، ش 46-47.##بختیاری، محمد (1391). «مقایسۀ تطبیقی چاپ اول و بیستم کتاب دو قرن سکوت»، فصل‌نامۀ تاریخ‌پژوهی، س 14، ش ‌50.##خیراندیش، عبدالرسول (1379). «رویکردهای رنسانسی مقدم در تاریخ‌نگاری زرین‌کوب»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش 35.##راعی گلوجه، سجاد (1382). «هویت ملی ایرانی‌گری در تاریخ‌نگاری زرین‌کوب»، فصل‌نامۀ مطالعات ملی، س 14، ش 1.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1330). دو قرن سکوت، تهران: جامعۀ لیسانسیه‌های دانش‌سرای عالی.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1343). تاریخ ایران بعد از اسلام، تهران: ادارۀ کل نگارش وزارت آموزش‌ و پرورش.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1348). کارنامۀ اسلام، تهران: شرکت سهامی انتشار.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1353). نه شرقی، نه غربی: انسانی، تهران: امیرکبیر.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1354). «چگونه می‌توان ایرانی بود؟ چگونه می‌توان ایرانی نبود؟»، کاوه، ش 58.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1369). در قلمرو وجدان، تهران: علمی.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1373). تاریخ مردم ایران، 2 ج، تهران: امیرکبیر.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1379). از چیزهای دیگر، تهران: سخن.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1381). نقش بر آب، تهران: سخن.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1385). تاریخ در ترازو، تهران: امیرکبیر.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1387). ارزش میراث صوفیه، تهران: امیرکبیر.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1388). جست‌وجو در تصوف ایران، تهران: امیرکبیر.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1391). روزگاران، تاریخ ایران از آغاز تا سقوط سلطنت پهلوی، تهران: سخن.##سجادی، سیدصادق و هادی عالم‌‌زاده (1385). تاریخ‌نگاری در اسلام، تهران: سمت.##شوهانی، سیاوش (1388). «دو تأویل از یک تمدن: بازخوانی در اثر عبدالحسین زرین‌کوب، دو قرن سکوت و کارنامۀ اسلام»، فصل‌نامۀ تاریخ و تمدن اسلامی، س 5، ش 10.##صالحی، نصراله (1379). «تاریخ‌نگری و اصول تاریخ‌نگاری از دیدگاه زنده‌یاد دکتر عبدالحسین زرین‌کوب»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش 35.##صحبت‌زاده، سیدکاظم (1379). «بازخوانی یک اثر، تاریخ در ترازو: تاریخ و تاریخ‌نگاری از دیدگاه دکتر زرین‌کوب»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش 35.##فیض، علیرضا (1373). مبادی فقه و اصول، تهران: دانشگاه تهران.##گرث، هانس و سی‌رایت میلز (1380). منش فرد و ساختار اجتماعی، ترجمۀ اکبر افسری، تهران: آگه.##گی‌‌روشه (1382). تغییرات اجتماعی، ترجمۀ منصور وثوقی، تهران: نشر نی.##میرمحمدی، سیدضیاء‌الدین (1382). «عبدالحسین زرین‌کوب و پژوهش در تاریخ»، پژوهش و حوزه، س 4، ش 13 و 14.##