0 نقش حیدرخان عمواوغلی در نهضت جنگل The Role of Heidar Khan Amu Oghly in the Jungle Movement http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1272.html 0 ورود حیدرخان عمواوغلی به گیلان و ائتلاف وی با عناصر دخیل در نهضت جنگل و تشکیل کمیتۀ انقلابیِ جدید در راستای پایان‎بخشی به اختلافات و ایجاد جبهۀ واحد برای مبارزه با استبداد و استعمار بود. اما، تفاوت‎های ایدئولوژیک و نگاه گوناگون هریک از اعضای کمیتۀ انقلاب به اهداف نهضت و شیوۀ مبارزه، سبب گسترش بیش از پیش اختلافات گردید. تلاش شوروی، انگلستان و دولت مرکزی برای خاتمه‎بخشی به نهضت جنگل و ضعف فرهنگ گفت‎وگو و مذاکره با گروه‎های مخالف در بین نیروهای جنگل، آتش اختلافات را در نهضت شعله‎ورتر ساخت که واقعۀ ملاسرا و دستگیری و قتل حیدرخان عمواوغلی نمود بارز آن بود. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی، بر پایۀ اسناد موجود و منابع کتابخانه‎ای انجام شده و پس از نقد و تحلیل داده‎های تاریخی، به نتیجه‎گیری پرداخته‎است. هدف پژوهش حاضر، تبیین نقش حیدرخان عمواوغلی در نهضت جنگل و چگونگی تعامل وی با شوروی و دیگر نیروهای حاضر در نهضت است 1 Heidar Khan Amu Oghly's entrance to Guilan and his alliance with the figures involved in the Jungle Movement, as well as the formation of the new revolutionary committee were intended to put an end to the existing conflicts and to establish a united front to fight despotism and colonialism. However, different ideologies and views on the part of each member of the revolutionary committee towards the goals of the movement and fighting methods led to further conflicts more than before. Efforts by the Soviet Union, the United Kingdom and the central government of Iran to put an end to the Jungle Movement and the poor culture of dialogue and negotiation with the opposition among the forces of the Jungle Movement added fuel to the fire of conflicts within the movement. The Molla Sara incident and the arrest and killing of Heidar Khan Amu Oghly were cases in point. Using descriptive - historical method, the present article explains Heidar Khan Amu Oghly's role in the Jungle Movement and his way of interaction with the Soviet Union and other forces involved in the Jungle movement 1 16 جعفر آقازاده Jafar Aghazadeh استادیار دانشگاه محقق اردبیلی Iran j.agazadeh@gmail.com Heidar Khan Amu Oghly the Jungle Movement Mirza Kouchak Khan the Soviet Union the Communist Party of Iran

0 مبانی تاریخ‎نگری در اندیشة مورّخان شیرازی از سقوط دولت ایلخانی تا پایان تیموریان Basics of Historical Perspective in Shirazi Historians' Thought from the Fall of Ilkhanid Government to the End of Timurids http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1273.html 0 این مسئله که چگونه اندیشۀ مورّخان شیراز از سقوط ایلخانان تا پایان دورۀ تیموریان به انعکاس ویژگی‌های مهم اندیشة دینی ـ سیاسی یعنی اندیشۀ دینی (خلافت‎محوری) و اندیشۀ سرزمینی (ایران‎مداری) در پرتو متون تاریخ‎نگارانه پرداخته‎اند، محور مقالۀ حاضر را تشکیل‎می‎دهد. روش پژوهش مناسب در ارتباط با مسئلۀ فوق عبارت از تحلیل معناکاوانه از درون گزاره‎های تاریخی موجود در منابع تاریخ‎نگاری است. دستاورد نهایی در تحلیل و ارزیابی مسئله در چند محور قابل طرح است: 1. مورّخان شیرازی در آثار خود «عدالت‎محوری»، «رفع ظلم حاکمان» و «حفظ تمامیت ارضی» را اساس اندیشه قرارداده‎اند تا در پرتو منابع نوشتاری، ضمن حفظ حیات فرهنگی ایران، به بازتولید وحدت سرزمینی ایران در برابر تهدیدات زمانه بپردازند؛ 2. این مورّخان در آثار خود در خلأ به‎وجودآمدۀ ناشی از سقوط مرکزیت دارالاسلام (بغداد) به جایگزین‎کردن «نظریۀ‌ سلطنت» به جای «خلافت غایب» پرداخته و تمرکزگرایی را از طریق تأکید بر اشتراک دینی به عنوان مبنای تاریخ‎نگاری خود مورد توجه قراردادند؛ 3. در اثر غلبۀ رویکرد ترکیبی ایرانی ـ اسلامی، عمدة تاریخ در اندیشة این مورّخان توجه و تأکید بر تاریخ «شاهان و پیامبران» است و بر این مبنا در صدد مشروعیت‎بخشی به حاکمان محلی هم برآمدند، زیرا وجود آنان برای رفع تهدیدات مؤثر بود و این کار را به‎رغم منشأ غیرایرانی حاکمان انجام‎می‎دادند که حکومت متمرکز هویت‎بخش از هرج‎ومرج و ناامنی و بی‎عدالتی بهتر بود؛ 4. در این مقطع تاریخی، مورّخان شیرازی آگاهانه بر وحدت معنایی واژه‌های «سلطان»، «امام»، و «خلیفه» تأکید داشتند و به بازتاب این مفاهیم در آثار خود پرداختند که این امر با توجه به جغرافیای فرهنگی شیراز به مثابۀ پایگاه مقاومت فرهنگی هویت ایرانی در برابر فرهنگ اقوام مهاجم اهمیت داشت. مورّخان بر اساس اقتضائات تاریخی زمانۀ خود به بازتولید نظام سیاسی متمرکز به مثابۀ یکی از مؤلفه‎های سنّتی سازندۀ هویت ایرانی و مبنایی جهت دفع خطرها پرداختند 1 The question of how Shirazi historians (from the fall of the Ilkhanid Government to the end of Timurids) have reflected important characteristics of religious-political thought, namely religious thinking (Focus on the originality of the idea of the Caliphate) and the idea of a homeland (Iran-oriented) based on historiographical texts account for the main axis of the present paper. Appropriate research methods in relation to the issue are explanatory analysis in historical statements of historical sources. The final outcome of the assessment may be based on the following: 1) Shiraz historians concentrated on highlighting some historical, political and religious concepts such as "Axis of Justice", "oppression of the rulers" and "territorial integrity", so that in light of written resources, they could reproduce Iran's territorial unity against threat strokes, while maintaining cultural life. 2) These historians began to replace "approach the throne" instead of "Caliphate Away" in the position of vacuum that was created by the collapse of the centrality of Islam (Baghdad). As a result, they centralized on these goals by emphasizing religion as the basis and historical factor of social unity in their sources. 3) As a result of the prevalence of the Iranian-Islamic hybrid approach, these historians mainly focused on the history of "Kings and Prophets". On this basis, they began to legitimize local authorities, because their presence was essential to eliminate. They did this despite the non-Iranian roots of the rulers, because centralized government was better than chaos, insecurity, and injustice. 4) At this juncture in history, Shirazi historians highly stressed the unity in the meanings of such words as "sultan", the "Imam" and "Khalifah". They further reflected these concepts in their works. Due to the cultural geography of Shiraz, its importance was like a base for cultural resistance of the Iranian identity against the culture of invading peoples. Based on historical requirements of their own time, these historians set on focusing on the reproduction of the political system as a component of traditional Iranian identity and as a basis to eliminate dangers 17 42 محمدامیر احمدزاده Mohammad Amir Ahmadzadeh استادیار پژوهشکدۀ تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Iran m.ahmadzadeh@ihcs.ac.ir Historiography theory of monarchy Shiraz historical geography cultural identity Shiraznameh

0 بررسی تطبیقی تاریخ‎نگری و تاریخ‎نگاری نیشابوری و راوندی A Comparative Study of Historical Perspective and Historiography of Nishabouri and Ravandi http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1274.html 0 ظهیرالدین نیشابوری، نویسندۀ سلجوقنامه، و محمدبن‎علی‎بن‎سلیمان راوندی، نویسندۀ راحۀ‎الصدور و آیۀ‎السرور، دو مورّخ فارسی‎نویس متعلق به دورۀ سلجوقی‎اند که بین آثار این دو شباهت‎ها و تفاوت‎هایی دیده‎می‎شود. این پژوهش در صدد است تا با روش تطبیقی و تحلیلی، به بررسی تاریخ‎نگری و تاریخ‎نگاری این دو مورّخ پرداخته و دریابد: آیا نسخه‎برداری راوندی از سلجوقنامۀ نیشابوری فقط انتقال داده‎های تاریخی است یا تاریخ‎نگری و تاریخ‎نگاری او را نیز شامل می‎شده‎است؟ نتایج این پژوهش نشان‎می‎دهد راوندی بخش عمده‎ای از روایات کتاب خود را از کتاب سلجوقنامۀ نیشابوری اخذ کرده، ولی تفاوت در تاریخ‎نگری این دو مورّخ و اهداف متفاوت آنان در تاریخ‎نگاری آنان نمود یافته‎است 1 Zahiraddin Nishabouri, author of Seljuqnameh, and Muhammad ibn Ali ibn Suleiman Ravandi author of Rahat al-Sudur wa Awat al-Surur, are two Persian historians, belonging to the Seljuk period. There can be seen some similarities and differences between their books. The present study aims to study the historical perspective and historiography of the two historians using comparative and analytical methods. It also aims to obtain similarities and differences between these two historians. The results show that Ravandi got the bulk of his book from the Seljuqnameh, but the difference in historical perspective of the two historians and their different goals appeared in their historiography 43 63 پروین ترکمنی‌آذر Parvin Torkamani-azar عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Iran ptorkamanyazar@gmail.com شهناز جنگجو قولنجی Shahnaz Jangju Qolenji دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Iran shzjangjo@gmail.com Historical perspective Historiography Nishabouri Ravandi Seljuqnameh Rahat al-Sudur

0 درآمدی روشی بر چگونگی بررسی «امر سیاسی» در منابع تاریخی ایران A Methodical Introduction on Ways to Study the Political Issue in Iran's Historical Resources http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1275.html 0 «امر سیاسی» از مفاهیم سیاسی است که هم فهم نظری و هم تطبیق مصداقی‎اش، دارای ظرافت‎های علمی و فنی خاصی است. امر سیاسی رفتار یا کنشی در عرصۀ عمومی و معطوف به منافع و مصالح جمعی ناشی از رویکرد تعاملی یا تخاصمی در محدودۀ «قدرت سیاسی» است. موضوعات و مفاهیم سیاست در تاریخ با توجه به مقولۀ امر سیاسی و این پرسش که چگونه می‎توان امر سیاسی را در منابع تاریخی رصد کرد و مورد شناسایی قرارداد، در محدودۀ: 1. «قدرت سیاسی» (تعریف، ساختار، نوع، هدف، متولیان و حامیان آن)؛ 2. «کنش مردم» (نوع مواجهه آن‌ها با قدرت) است. فرضیۀ مقاله با توجه به تعریف امر سیاسی این است که می‎توان با بررسی «داده‎ها و اطلاعات در دوران کلاسیک و سنتی»، «فعالیت‎های مردم و نمودها و نگاه‎های آن‌ها در حوزۀ سیاست»، «اجزاء و طبقات قدرت و لایه‎های پنهان ساختار قدرت» و همچنین «هدف حکومت» در منابع تاریخی، موضوعات و مفاهیم مرتبط با حوزۀ امر سیاسی را استخراج کرد. در این نوشتار، محورها و برخی مستندات هرکدام از آن‌ها از منظر امر سیاسی در قالب یک چارچوب مفهومی و موضوعی ذکر شده‎است؛ چارچوب مفهومی و موضوعی که به شناخت دوران، ساختار دولت، حامیان قدرت، نوع و هدف حکومت و تصوّر مردم از قدرت سیاسی مربوط است 1 “The political issue” is one of the concepts of politics whose theoretical understanding and implication have specific scientific and technical subtlety. "The political issue" is behavior and action in public sphere with attention to collective interests that result from the interaction or conflict approach in the scope of "political power". In the realm of politics and political history with attention to the definition of "the political issue", the question is how political issues can be observed and identified in historical resources. Political power (definition, structure, type, purpose, custodians and their supporters) and people's action (their type of confrontation with power) are subjects of this area. On the basis of the definition of "the political issue", the hypothesis of this research is that "with the study of type of people's action and its view on the political sphere and hidden layers of the structure of power and kind of state in historical resources, one can produce the subjects and concepts of "the political issue" in this area. The political issue is the core concept of this text as the conceptual framework that has been discussed. The conceptual and subject framework is related to the government, advocates of power and the purpose and type of government and the public perception of political issues 65 89 عبدالرحمن حسنی‎فر Abdolrahman Hassanifar استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Iran hassanifar@yahoo.com The Political issue History political history Method in History Historical Resources

0 نوارهای سلطنتی در ایران از آغاز شکل‎گیری (در دوران مادها) تا پایان دورۀ ساسانی Royal Ribbons in Iran from the Beginning of their Establishment (in Medes Era) to the End of the Sassanid Era http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1276.html 0 نوارهای سلطنتی به عنوان یکی از مهم‎ترین عناصر نمادین برای تعیین جایگاه پادشاهان و درباریان، در هنر دوره‎های سلطنتی ایران کاربردی ویژه داشته‎است. این مقاله در پی آن است که با بررسی نوارهای سلطنتی، از زمان مادها تا پایان دورۀ ساسانی، سیر تکامل این نوارها را توضیح دهد. برای نیل به این هدف، نقش‎های نواردار از زمان مادها تا پایان دورۀ ساسانی مورد مطالعه قرارگرفت و سیری منطقی و تکاملی در آن مشاهده شد، چنان‎که این نوارها در آغاز جزئی از کلاه مادها بود و نمادی برای درباریان؛ در دورۀ اشکانی، هویتی مستقل یافت و نمادی برای پادشاهی شد؛ از طریق حاکمان پارس، نوارهای سلطنتی به دورۀ ساسانی راه یافت و به اوجِ شکوه و جلال رسید، چراکه هنر شاهانۀ ساسانی نیازمند چنین نمادی برای سلطنت بود و این مدعا در بررسی جایگاه عناصر، اشیاء و اشخاصی که در هنر ساسانی نواردار ترسیم شده‎اند، قابل مشاهده است 1 Royal ribbons, as one of the important symbolic elements to determine the status and position of the kings and courtiers, had a special place in the art during Iranian royal eras. This article is trying to explain the process of this revolution by researching these royal ribbons from the Medes era to the end of the Sassanid era. To achieve this goal, the patterns with ribbons from Medes to the Sassanid were studied, in which a logical and evolutionary process was observed. Initially, these ribbons were part of Medes' hats and a symbol for courtiers. In Parthians era, they found an independent identity and became a symbol for kingdom. Royal ribbons found their places in the Sassanid era through Persian rulers and found a high magnificence and glory, because the art of Sassanid kingdom needed such a symbol for majesty. This claim is visible in researching the position of elements, objects and people, represented in the art of Sassanids with ribbon, is observable 91 107 احمد زارع ابرقویی Ahmad Zare' Abarqu'i کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشگاه سیستان و بلوچستان Iran ahmadzare62@gmail.com سیدرسول موسوی حاجی Sayyed Rasoul Mousavi Haji دانشیار باستان‎شناسی و عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران Iran seyyed_rasool@yahoo.com جمشید روستا Jamshid Rousta استادیار تاریخ و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان Iran jamshidroosta@yahoo.com Royal Ribbons Symbol kingdom Sassanid

0 تغییر خطبه به نام ائمۀ اثنی‎عشر (ع): قدرت سیاسی و دین در آغاز حکومت سلطان حسین بایقرا The Alternation of the Sermon to Ithna ‘Ashari Imams (AS): The Political Power and Religion at the Beginning of the Reign of Sultan Hussein Bayqara http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1277.html 0 با مرگ ابوسعید گورکانی، سلطان حسین بایقرا پس از 12 سال تلاش موفق شد در 10 رمضان 873 ق هرات را به تصرف درآورد؛ در شرایطی که بازماندگان ابوسعید حاضر به دفاع از خراسان نبودند و هرآن خطر هجوم اوزون‎حسن به خراسان وجود داشت. او با نیروی اندکی قدرت را در هرات به‎دست‎گرفت؛ نیرویی که به‎تنهایی قادر نبود بقای حکومتش را تضمین کند. در این شرایط، یکی از نخستین اقدامات او در هرات، تصمیم به تغییر خطبه به نام ائمۀ اثنی‎عشر بود؛ تصمیمی که با مخالفت روبه‎رو شده و کنار گذاشته‎شد و بعداً حتی منابع هم‎عصرش کوشیدند نقش او را در این ماجرا حذف ‎کنند و آن را به گروهی خودسر و فرصت‎طلب نسبت دهند. پژوهش حاضر می‎کوشد نشان‎دهد نه‎تنها شخص سلطان در این ماجرا نقش اصلی را بر عهده داشته، بلکه همراهان شیعیِ او هم چنان نفوذ و پایگاه قدرتی نداشتند که کاری بیش از همراهی سلطان بر عهده بگیرند. هدف اصلی این اقدام، فارغ از این‌که اعتقاد شخصی چه سهمی در آن داشته، استفاده از عناصر شیعی در باورهای عوام سنی‎مذهب خراسان (تسنن دوازده‎امامی) در کنار نیروی شیعیان خراسان و استرآباد برای کسب مشروعیت، حمایت اجتماعی و تثبیت قدرت بوده‎است 1 With the death of Abu-Sa’id Gurkany, Sultan Hussain Bayqara after 12 years of struggling, on 10 Ramadan 873AH, captured Herat. This was while the survivors of Abu-Sa’id were not willing to defend Khorasan and there was the risk of attack by Uzun Hassan at any time. He could get control over Herat with only a small number of his forces who were not able to guarantee the survival of his governance by themselves. In these circumstances, one of the first measures he took in Herat was that he decided to change the sermon to Ithna ‘Ashari Imams, the decision that was met with opposition and was later put aside. Later his contemporary sources sought to omit his role in this adventure, and attributed it to a group of willful people and opportunists. The aim of this research is to indicate that not only did the Sultan have a key role in the adventure, but also his Shiite companions didn’t enjoy such an influence and power to do anything other than accompanying him. The main purpose of this action, regardless of the role of personal conviction, was to use Shiite elements in popular religious beliefs of Khorasan's Sunni ordinary people (Twelver Sunnism) along with Shiite forces in Khorasan and Astarabad in order to obtain legitimacy, social support, and stabilization of power 109 136 محمدتقی مشکوریان Mohammad Taqi Meshkourian دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه اصفهان Iran mashkouriyan@gmail.com فریدون اللهیاری Fereidoun Allahyari دانشیار تاریخ دانشگاه اصفهان Iran f.allahyari@ltr.ui.ac.ir Timurids Hussain Bayqara religious circumstances Political Power Khutbah Twelver Shi'ism

0 وزارت مجدالملک قمی، واکاوی رقابت خراسانی ـ عراقی Majd-al-Mulk Qumi's Ministry: Analysis of Khurasani-Iraqi Rivalry http://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1278.html 0 دوران وزارت خواجه نظام‎الملک طوسی و حکومت سلطان ملکشاه سلجوقی را می‎توان عصر طلایی سلجوقیان دانست. اما، این ساختار در درون خود با مشکلاتی مواجه بود و آن رقابت دو گروه از دیوان‎سالاران خراسانی و عراقی با هم بود. در پایان عمر نظام‎الملک، گروه مخالف او، که عراقی‎ها بودند، موفق شدند قدرت را به‎دست‎گرفته و خواجه نظام‎الملک و طرفداران خراسانی او را از قدرت حذف کنند. با مرگ ملکشاه و جنگ‎های جانشینی، این رقابت‎ها دوباره شعله‎ور شد. در دورۀ برکیارق، هرکدام از دو گروه به تلاش برای کسب قدرت پرداختند که در این میان، نقش و جایگاه مجدالملک قمی به عنوان یکی از دیوان‎سالاران عراقی در روند حوادث پر‎رنگ‎تر بود. مسئلۀ اصلی در این پژوهش ریشه‎یابی علل رقابت این دو گروه از دیوان‎سالاران در دورۀ وزارت مجدالملک است. این پژوهش با استناد به منابع کتابخانه‎ای به روش توصیفی ـ تحلیلی، نقش اختلافات مذهبی را در این رقابت‎‎ها مورد تردید قرارداده و عامل کسب قدرت دیوان‎سالاری را در این رقابت‎ها تأثیرگذار می‎داند 1 The ministerial term of Khwajah Nizam al-Mulk Toosi and Sultan Malik-shah can be regarded as the golden age of the Seljuk Dynasty. However, the ruling system suffered an inherent deficiency, the rivalry between two bureaucratic groups affiliated with Khurasan and Iraq. To the end of his life, Nizam al-Mulk gave up power to his Iraqi dissidents leading to the elimination of his Khurasani advocates from power system. Nevertheless, the time-honored contest was resumed soon after Malik-shah's death and the battle over his succession. During the kingdom of Barkiyaruq both groups continued their effort to seize power wherein Majd al-Mulk Qumi played a significant role as a pro-Iraqi bureaucrat. The current study is intended to explore the root causes of Iraqi-Khurasani rivalry during Majd al-Mulk's administration. The findings of the study, which involved descriptive analysis of library resources, cast some doubt on assuming religious strife as the cause of rivalry, with power-seeking factor instead of playing the main role there 137 155 محسن مؤمنی Mohsen Momeni استادیار گروه تاریخ، دانشگاه ارومیه Iran momeni2003@yahoo.com Majd al-Mulk Qumi Berkiyaruq Mu’ayyid al-Mulk Khorasani's Iraqis Bureaucracy Seljuk's Groups bureaucracy